Hollandalı Vopak firması yetkilileri son bir aydır Yalova'da ciddi bir PR çalışmasına başladı. Önce basın mensuplarına projelerini anlattılar. Şimdi de kamuoyunda projeye tepkisi olan kimler varsa onlara sunum yapıp Yalova'daki olumsuz havayı dağıtmak istiyorlar.
Gazetecilere yapılan sunuma ben de katıldım. Süreci en baştan beri takip eden, Ankara'daki ÇED toplantılarına katılan biri olarak Yalova'da Vopak yetkililerinin sunumunda verilen bilgilerin çoğundan haberdardım. Ancak birkaç yeni ve şaşırtan detay da o toplantıda ortaya çıktı. Bunları haberlerimizde iletmeye çalıştık ancak Vopak konusunda halen 'ortalama' vatandaşın çok da fazla bilgi sahibi olmadığı bir gerçek. O yüzden henüz yeni haberdar olanlar, yeteri kadar bilgi sahibi olmayanlar için rehber olabilecek bir yazı kaleme almak istedim.
Vopak nasıl bir firma?
Vopak'ın geçmişi 400 yıl öncesine dayanıyor. Şu anda dünyada 31 ülkede, 6 kıtada 80 tane terminali bulunuyor. Hemen tüm terminalleri dünyadaki nakliye rotalarının önemli konumlarında. Merkezi Hollanda'da.
Neden Yalova'yı seçtiler?
Neden Yalova'yı seçmesinler ki? Coğrafi konum açısından Türkiye'de kimyasal depolama tesisi yapılabilecek en uygun yer Yalova. Kimya hammaddesi kullanan sanayinin can damarı İstanbul ve Kocaeli Bölgesi'nde. Bu bölgelere en yakın yer de Yalova. Ulaşım, nakliye masrafları açısından Yalova oldukça ideal. Denizle bağlantısı var ve dolayısıyla deniz ticaretine çok uygun. Üstelik Körfez Köprüsü'yle bu bağ daha da kuvvetlenecek. Zaten Vopak yetkilileri de 10 yıldır İstanbul, Kocaeli, Yalova, Gemlik Körfezi civarında yer aradıklarını ve sonunda bu araziyi bulduklarını söyledi. Siz olsaydınız Yalova'yı seçmez miydiniz?
Proje tam olarak ne?
Vopak, 'Vopak'çıların tabiriyle bir nevi otel aslında. Otelden farkı insan değil, kimyasal maddelerin konaklaması. Yani sanayi kuruluşları ham maddelerini kendi tesislerinde depolamak yerine Vopak'tan tank kiralayacak. Bu kimyasallar kullanılacağı zaman da deniz veya kara yoluyla Vopak'tan üreticiye nakledilecek. Yani kısacası Vopak bir sanayi kuruluşu değil. Üretim veya pazarlama gibi bir derdi yok. Sadece kimyasalları belli sürelerde kendi tesislerinde depolayacak.
Ne depolayacaklar? Kimyasal atık mı?
Hayır, kimyasal atık depolama söz konusu değil. Bu aslında medyada oluşan ve kamuoyuna yayılan bir yanılgı. Vopak zaten kimyasal atık depolayan bir firma değil. Vopak'ın depolayacağı maddeler aslında biraz da müşterilerin istekleriyle belirlenecek. Ama en çok İstanbul ve Kocaeli bölgesine hitap edecek petrol ürünleri, dökme sıvı kimyasallar ve bitkisel yağ ürünlerinin depolanması hedefleniyor. Ancak neyin depolanacağı konusunda nihai bir karar yok.
Proje hangi aşamada?
Şu anda proje ÇED aşamasında. Yani Çevresel Etki Değerlendirme sürecinde. Son olarak Ankara'da yapılan toplantıda ÇED sürecinin durdurulması kararı verildi. Bu projenin iptal olduğu manasına gelmiyor. Sadece gerekli izinlerin alınması noktasında Vopak çalışmalar yapacak. Bu çalışmaların tamamlanmasının ardından ÇED süreci kaldığı yerden devam edecek.
Vopak'ın önündeki engeller ne?
Vopak'ın önündeki en büyük engel şu anda imar planı. Zaten ÇED sürecinin durdurulmasının sebebi de ne çevreye olumsuz etkileri ne de Yalovalıların tepkileriydi. Projeyle ilgili Hollanda firmasının önündeki en büyük engel Çevre Düzeni Planı ve 1 /50 Binlik planlardaki belirsizlik. 1 /25 Binlik planlardaki sanayi alanları mahkeme kararıyla iptal olduğu için bu konuda belirsizlik vardı. İl Genel Meclisi sanayi alanlarını eskide var olduğu gibi yeniden onayladı. Şimdi Yalova Belediye Meclisi de görüşecek. Ancak her iki meclis de plan notlarına "Vopak yapılamaz" notu düştü. Bir diğer hukuki sıkıntı da sağlık koruma bandı. Ancak bu konuda da Vopak sıkı bir çalışma yapıyor. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın yaptığı planlama konusundaki süreç de bir diğer engel. Vopak bu engelleri aşar mı, bilemiyoruz. Ancak "aşamaz" diyemeyeceğimiz bir gerçek.
Vopak, Yalova'dan vazgeçer mi?
Bu soruyu sorduran aslında Vopak'ın Türkiye'deki projesini yürüten Yann Bigot'un sözleriydi. Bigot, yaptığı sunumlarda projeyle ilgili nihai kararın alınmadığını söyledi. Bu aslında kafa karıştıran bir açıklamaydı. Bigot, halen risk analizi üzerinde çalıştıklarını ve buradan çıkacak sonuçlara göre yatırım kararı alacaklarını belirtti. Doğal olarak akıllara şöyle bir soru geldi:
"Bir dolu para harcayıp Türkiye'de araştırmalar yaptınız. Üstüne yine para harcayıp Yalova'daki araziyi satın aldınız, tabelanızı astınız, hafriyat çalışmalar yaptınız, Ankara'da ÇED firmasıyla anlaşıp yasal süreçleri başlattınız, İstanbul'da PR firmasıyla da anlaşıp tanıtım çalışmalarına başladınız. Tüm bunları yaptıktan sonra mı yatırım yapıp yapmayacağınıza karar vereceksiniz"
Buna inanmak zor. Alanında dünya lideri olan ve pek tabii ki çok profesyonel ve kurumsal bir şekilde yönetilen 400 yıllık bir firmanın Türkiye ve Ortadoğu pazarını neredeyse ele geçirecek yatırım konusunda arazi satın alıp, yasal izin sürecini başlatmadan önce kesin, nihai kararını vermiş olması gerekmez miydi? Biz bile mütevazı bir yerel gazete kurarken aylarca hesap kitap yaptık. Hangi yasal işlemleri yapacağız, Yalova'da nasıl karşılanacağız, ticari açıdan geleceğimiz var mı diye aylarca hesap kitap yapıp öyle yatırımı yaptık. Ancak koskoca Vopak, bu kadar iş yaptıktan sonra "Hala nihai kararı vermiş değiliz" diyor.
Vopak'ın arkasında hükümet var mı? Hükümet bu yatırımı destekliyor mu?
Bu sorunun kaynağı "Vopak, Ankara'da işi bitirdi" söyleminden geliyor. Aslında bu soruya 'evet' demek zor. Ama 'hayır' demek daha zor! En azından ben "Hayır canım, hükümet de projeyi istemiyor" dersem yalan söylediğimi düşünürüm! Yann Bigot, toplantıda bu soruyu yönelttiğimizde "Bizim hükümetle bir görüşmemiz olmadı. Ancak iki ülke hükümetleri arasında iyi ilişkiler var" cevabını verdi.
Hükümet kanadından gelen en yetkili ağızdan açıklama ise bu soruya 'evet' dememize yol açabilir. Tarih 16 Aralık 2009. Yer Hollanda. Dönemin Devlet Bakanı, şimdinin Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, Hollanda'da bir takım temaslarda bulunuyor ve şu açıklamayı yapıyor:
"Çağlayan, VOPAK adlı büyük bir kimya firması yetkilisiyle de görüştüğünü bildirerek, firmanın Yalova'da 50 milyon dolarlık bir yatırım ve 300 milyon dolarlık ilave yatırım yaptığını söyledi"
Bu açıklama, yüzlerce internet sitesinde ve ajanslarda yer aldığına göre doğruluğunu kabul ederiz. O zaman Bigot'un "Biz Türk hükümetiyle görüşmedik" şeklindeki sözlerinin de doğru olmadığı ortaya çıkar. Türkiye'nin o dönem dış ticaretinden sorumlu olan bakanı bizzat Vopak firması yetkilileriyle görüştüğünü söylemiş. Dolayısıyla iki ihtimal kalıyor, ya Bigot yalan söylüyor ya da bu görüşmeden haberi yok!
Vopak'ın deprem riski olan diğer bölgelerde de terminalleri var mı?
Evet var. Japonya'da, ABD- San Francisco'da terminalleri var. Bu bölgelerde de çok şiddetli depremler yaşanıyor. Dolayısıyla Vopak, deprem tecrübesini mutlaka daha önce de yaşamıştır. Yalova'da terminal yaparken de bu depremselliği göz önüne alacaklarını ısrarla vurguluyorlar. Yalova'daki terminalin 8.2 şiddetine kadar dayanıklılığı olacağını belirtiyorlar. Ama insan, deprem uzmanı Japonların bile tsunami karşısında çaresiz kaldığını hatırlayınca, burasının da Türkiye olduğunu düşünürsek bu "güvenliyiz" açıklamasına pek inanamıyor.
Vopak'ın Yalova'ya zararı ne, faydası ne?
Önce faydasından başlayalım. Mutlaka dünyada alanında en büyük firmanın Yalova'ya gelmesi bir ticari katkı yapacaktır. Çalışacak kişiler açısından değil – ki zaten hepi topu 80 kişi çalışacak, bunlar da tabii ki Yalova'dan olmayacak- dolaylı etkileri açısından Yalova'ya fayda getirecektir. Daha şimdiden tanker, kamyon, tır taşımacılığında kooperatiflerde hareketlenmeler olduğunu duyuyoruz. Mutlaka otelcisi, lokantacısı kazanacaktır ancak öyle aman aman bir fayda da kimse beklemesin.
Zararına gelirsek. Vopak'ın benzerleri karşıda, Gebze'de var. Örneğin Solventaş. 1967'den beri faaliyet gösteriyor. Dahası bu depolanacak kimyasalları kullanan Yalova'da Aksa, Akkim gibi fabrikalar var. Normal şartlarda, normal işleyen bir Vopak terminalinin Yalovalıya herhangi bir zararı olmayacaktır.
Ancak! İşte bu ancak sözünün arkasından gelecek ihtimaller insanı korkutuyor. Ya bir deprem olursa... Ya bir insan hatasından sızıntı olursa... Ya beklenmedik bir afet, saldırı olursa...
İşte bu ihtimallere cevap vermek zor...
Bir Alkış
Biz gazetecilerin kolkola çalıştığı meslek grupları var. Ne kadar meslek sayılır bilmiyorum ama siyasetçiler bunun başında gelir. Hemen arkasından da polisler. Çoğu sıra dışı gelişmede mutlaka polislerle aynı yerde oluruz. Dolayısıyla her iki meslek grubu insanları da birbirlerini tanırlar. Ancak bugüne kadar bu ilişki Yalova'da hep biraz arka plandaydı. Evet, emniyet içinde basına kolaylık gösteren, yardımcı olanlar vardı ama pek de sağlıklı bir ilişki yürütülemiyordu.
Bunları niye anlattım? Sözü, Emniyet Müdürümüz Ahmet Selim Akyıldız'ın geçtiğimiz gün düzenlediği yemeğe getirmek için. Benim hatırladığım daha önce görev yapan emniyet müdürlerimiz basınla sohbet toplantısı düzenlememişti. Akyıldız, yardımcılarını, müdürlerini de alıp gazetecilerle yemekte buluştu. Açık açık yaptıklarını, yapacaklarını, faaliyetlerini, eksiklerini anlattı. İlgili müdürlere söz verip konuları detaylandırdı. Oldukça faydalı bir yemek oldu. Müdürümüz bu ince ve düşünceli davranışından ötürü iyi bir alkışı hak ediyor.
